مدیریت بحران

/, مقالات/مدیریت بحران

مدیریت بحران

فعالیت ها و حرکات سازمان یافته انسان همیشه با فرصت و زمان کافی و مطابق روال عادی به انجام نمی رسد و گاهی بدون آمادگی قبلی و شناخت، شرایطی پیش می آید که برنامه های از پیش طرح شده کارایی خود را از دست می دهد و اقدامات دیگری ضرورت می یابد. زمانی وقایع و حوادث غیرمنتظره انسان ها و گروه ها را از مسیر اصلی خارج کرده و مشکلاتی به وجود می آورند که انسان هیچ چاره ای جز به هم زدن برنامه ی اصلی و اقدام عاجل و فوری ندارد. در کلیه ی فعالیت های سازمان یافته انسان، پیش بینی هایی برای حوادث و وقایع نامطلوب به عمل می آید، که لازمه ی آن برنامه ریزی، سازماندهی، سرمایه گذاری و تجهیز است. گاهی ابعاد اتفاقات طوری است که پیش بینی های قبلی توان جواب گویی را ندارد، لذا در این موارد مدیریت خاصی لازم است که اصطلاحاً ” مدیریت بحران” نامیده می شود.

سوانح و بحران ها اغلب ناگهانی می باشند و در صورت تدریجی بودن نیز به بشر فرصت کافی نداده و ضایعات، خسارات و تخریب های شدید محیطی را به دنبال می آورند. به طور طبیعی، اولین اقدام انسان در برخورد با بحران ها و سوانح، عبارت است از نجات و کاهش اثرات واقعه که با وجود زمان بسیار کم نیاز به واکنش سریع دارد. واکنش سریع که بخش بسیار مهم مدیریت بحران را تشکیل می دهد، شامل: شناسایی، ارزشیابی، تصمیم گیری و اقدامات اضطراری موقت می باشد که تمام مراحل این واکنش در زمان بسیار کوتاه حتی گاهی در حد چند ساعت صورت می گیرد، البته به شرطی که قبلاً در مورد تأمین نیروی انسانی، تدارکات و تجهیزات پیش بینی شده باشد.

در پاره ای از اوقات به علل مختلف، سوانح و بحران ها نه قابل پیش بینی بوده و نه تمهیداتی برای آن ها متصور است. علل عدمک پیش بینی ممکن است ماهیت حوادث، عدم آگاهی، سطح فرهنگ، فقر و ضعف مالی باشد. متأسفانه تمام این شرایط در کشورهای جهان سوم و عقب مانده جمع و قابل لمس است و حوادث و پدیده های بسیار معمولی طبیعت در این کشورها بحران های بسیار عظیم به بار می آورند.

منطق و عقل ایجاب می کند که حوادث، بحران ها و موقعیت های اضطراری در جوامع و گروه ها از قبل شناسایی و پیش بینی گردد. جوامع بشری لازم است که تمهیداتی برای نجات، کنترل و کاهش خسارات به طور سازمان یافته و رسمی برای خود منظور نمایند. همچنین، تا حد امکان با مقاوم سازی اماکن و محیط ها از وقوع شرایط بحرانی پیشگیری کنند. البته باید توجه نمود که با تمام پیش بینی ها و تمهیدات لازم، بحران ها در تمام جوامع غنی و فقیر، پیشرفته و عقب مانده و توسعه یافته و در حال توسعه امری است ممکن و اجتناب ناپذیر و فقط تفاوت آن هها ممکن است در نوع رخدادا و در کمیت و کیفیت بحران ها باشد.

در زمان هیچ جامعه ای نمی تواند ادعای مصونیت از بحران را داشته باشد. بحران های تکنولوژیک، اجتماعی، سیاسی و تروریسم امروزه از هر زمان دیگر فزونتر شده و با وجود سیستم های پیشرفته امنیتی، بیشتر دامن گیر جوامع صنعتی و توسعه یافته شده است. پدیده های طبیعی اغلب در کشورهای جهان سوم ایجاد بحران های عظیم نموده و به فقر و تنگدستی این کشورها دامن می زند. اختلافات نژادی، قومی، ایدئولوژیک و گاهی منافع و سلطه طلبی ابر قدرت ها باعث جنگ ها و زد و خوردهای داخلی در کشورها گردیده و نوعی بحران حاد را به بار می آورد. امروزه حتی انسان با ابزار علم و دانش، با بحران های جدیدی مانند بحران های بیولوژیک(میکروبی)، تکنولوژیک(رایانه ای و ارتباطی) و سایکولوژیک(روانی: psychologic) مواجه شده است که خسارات آن ها کمتر از پدیده های طبیعی نیست.

آنچه از مدیریت بحران انتظار می رود، در چهار قسمت خلاصه شده است:

  • پیش بینی و آمادگی برخورد با بحران به وسیله ی ارزیابی احتمال و آسیب پذیری،
  • کاهش خسارات و ضایعات ناشی از سوانح و بحران ها و عوارض و پیامدهای آن ها،
  • خروج از حالت بحرانی و بازگرداندن وضعیت عادی نسبی و ارتباطات اولیه به محل و منطقه،
  • بازسازی، ترمیم و مقاوم سازی نسبت به حوادث، سوانح و بحران ها.

برخورد با بحران با توجه به موارد فوق، نیاز به سازمانی نسبتاً بزرگ و گروه های متعدد دارد. معمولاً در بحران ها تعداد زیادی سازمان و تشکیلات دولتی، خصوصی و مشارکت مردمی به عهده یک سازمان گذاشته می شود.

باید اذعان نمود، عواملی که باعث شدت و وخامت بحران می شوند خود حوادث یا سوانح نیستند بلکه در درجه اول زمینه بحران در جامعه یا بخش های آن است که پدیدآورنده بحران است. این مورد همان ضربه پذیری یا آسیب پذیری خوانده می شود که در برخی جوامع بسیار زیاد بوده و یک حادثه ی کوچک منجر به بحران عظیم می شود. مثلاً در شهرهایی که اصول کاربری اراضی رعایت نشده، ساخت و سازهای مسکونی و عمومی مقاوم به زلزله نیستند، جامعه برای آمادگی برخورد با حوادث اقدامی نکرده و سیستم های اطلاعاتی و هشدار حوادث ضعیف و محدود است، زمینه برای بحران های شدید ناشی از زلزله و سیل بسیار مساعد است. در حالی که در برخی جوامع قوانین، فرهنگ مردم، دولت ها و وضع اقتصادی باعث شرایطی گردیده است که حساسیت و آسیب پذیری به حداقل ممکن رسیده و جامعه برای مقابله با حوادث و سوانح تمهیدات مناسب در نظر گرفته است.(بیرودنیا،نادر،مدیریت بحران)

| 2019-10-19T12:42:17+00:00 اکتبر 19th, 2019|اخبار, مقالات|0 نظر

درباره نویسنده:

دیدگاهتان را بنویسید